Í umræðu tengdri leikmannakaupum Liverpool er oft fjallað um Moneyball og það er ljóst að sumir virðast misskilja úta hvað hugtakið gengur. Ég hef lengi haft áhuga á hafnabolta og las Moneyball bókina hans Michael Lewis fyrir nokkrum árum. Ég ákvað því að segja aðeins lauslega frá mínum skilningi á hugtakinu og megin lærdómi bókarinnar.

Bókin Moneyball fjallar um Billy Beane, stjóra Okaland Athletics. Liðið er frekar lítið í hafnaboltadeildinni og hann gat ekki borgað leikmönnum há laun. Það sem Billy Beane kom auga á voru ýmsir gallar á því hvernig eigendur annarra liða mátu leikmenn í hafnabolta. Gamlir kallar í boltanum, sem unnu sem njósnarar, voru oft að verðleggja leikmenn út frá hugmyndum, sem hann taldi rangar og gamaldags.

Hugmyndir einsog:

1. Að einblína mikið á það hvernig leikmaður bar sig á velli.
2. Að einblínia um of á galla leikmanna, sem koma ekki frammistöðunni við.
3. Að lesa alltof mikið útúr því hvernig menn standa sig í háspennuleikjum.
4. Að horfa fyrst og fremst á hversu mörg stig menn hjálpuðu liðinu að skora.
5. Að fókusera of mikið á karakter og athafnir leikmannsins utan vallar.

Ansi margt af þessu er hægt að færa yfir á fótbolta – og sumt á ekki svo vel við. Aðallega vegna þess að hafnabolti er að mörgu leyti einstaklingsíþrótt, en fótbolti er hópíþrótt. Í hafnabolta er miklu einfaldara að meta einstaklingana út frá tölfræði. Hafnaboltalið getur haft mjög veika hlekki en samt verið gott lið á meðan að í hópíþróttum með miklu samspili einsog í fótbotla eða körfubolta þá getur einn slæmur leikmaður skemmt fyrir öðrum.

Moneyball gekk útá að meta leikmenn út frá hrárri tölfræði (og þá oft nýrri sýn á tölfræði) í stað þess að einblína á þessa þætti sem ég tala hérna um.

En förum aðeins yfir þessa þætti og hvernig þeir geta átt við um fótbolta.

1. Menn einblína oft of mikið á það hvernig menn líta út á velli. Ef þú sæir Lucas Leiva og Lionel Messi inná fótboltavelli í fyrsta skipti við hliðiná Steven Gerrard og Didier Drogba, þá myndirðu sennilega telja að Gerrard væri mun betri varnarmiðjumaður en Lucas og að Drogba væri mun betri framherji en Messi. En það er ekki svo og menn verða að læra að horfa framhjá útliti. Þetta er sérstaklega mikilvægt í yngri flokkunum þegar að stærri strákar fá oft miklu meiri athygli en þeir minni. Í Moneyball er líka bent á að menn eru oft dæmdir út frá andlitinu einu saman. Það er til dæmis mjög erfitt að trúa því að þessi gaur sé harður varnamiðjumaður.

2. Að einblínia um of á galla leikmanna, sem koma ekki frammistöðunni við. Þetta var mjög mikilvægt í Moneyball bókinni. Gömlu njósnararnir sáu leikmenn, sem voru góðir að slá, en kvörtuðu yfir því að þeir væru lélegir í vörn. En Beane benti á að varnarleikur væri ofmetinn í hafnabolta. Þetta er kannski ekki jafn stór hluti í fótbolta þar sem það skiptir jú meira máli að menn geti gert alla hluti á vellinum. Það gengur oftast ekki í alvöru fótbolta að sóknarmenn séu algjörlega ómögulegir í varnarvinnunni. En fyrir mjög sérstaka leikmenn þá geta hæfileikar á einu sviði verið svo miklir að varnarvinnan skiptir engu máli. Ef Messi væri í Liverpool þá væri mér nokk sama þótt hann kæmi aldrei aftur fyrir miðjulínu þar sem að hæfileikar hans í sókninni eru svo miklir.

Hvaða máli skiptir það þótt að Lucas sé ekki heimsins besti skallamaður?  Hann er oftast staðsettur þar á velli sem að ekki margir skallaboltar koma.  Hvaða máli skiptir það að Dani Alves sé ekki besti varnarbakvörður í heimi þegar hann er svo ótrúlega góður framar á vellinum?  Að einblína um of á gallana getur verið hættulegt.

3. Að meta frammistöðu leikmanna í háspennuleikjum er oft erfitt. Blaðamenn og við aðdáendur eigum það til að leggja alltof mikla áherslu á góða frammistöðu í stóru leikjunum og við tökum oft eftir leikmönnum eingöngu þegar þeir hafa gert eitthvað virkilega flott.

Marti Skrtel á kannski frábæran leik þar sem hann stöðvar 20 sóknir með réttri hreyfingu eða með að pota boltanum frá sóknarmanninum. En við aðdáendur tökum kannski ekki eftir því fyrr en að hann tekur eina góða tæklingu á sóknarmann í lok leiksins. Þá allt í einu segjum við sjálfa okkur “Vá hvað Skrtel hefur verið frábær í þessum leik”. Skrtel hefði átt frábæran leik með eða án þessarar tæklingar, en við hefðum ekki tekið eftir þeirri frammistöðu jafn mikið. Þetta eiga njósnarar og þeir sem að vinna í leikmannakaupum að geta horft framhjá. Ef að Agger stoppar 20 sóknir og á enga flotta tæklingu en Skrtel stoppar 10 sóknir og á tvær massífar tæklingar, þá eiga njósnarar að geta horft framhjá tæklingunum og séð að Agger átti betri leik.

Cristiano Ronaldo er ekki góður gegn Barcelona, en hann hjálpar Real Madrid að vinna fleiri fleiri leiki gegn minni liðum.  En oft fókuserum við bara á þá staðreynd að hann er slappur gegn Barca.

4. Að einblína um of á gamla og ófullkomna tölfræði. Í hafnabolta var áður fyrr gríðarlega mikið horft á RBI tölfræðina. Hún þýðir “runs batted in”. Beisiklí ef að Kristján Atli er á þriðju höfn og ég er að slá og ég næ að slá ágætum bolta og Kristján Atli hleypur í höfn, þá fæ ég eitt “RBI” fyrir. En til þess að ég fái þetta RBI þá þurfa tveir hlutir að gerast.

- Ég þarf að hitta boltann rétt
- Kristján þarf að vera á höfn.

Ég get stjórnað hluti númer 1, en ég get ekki stjórnað númer 2. Ef ég er í liði með eintómum haugum þá fæ ég ekki mörg RBI þar sem það er aldrei neinn á höfn. En meðalmaður í frábæru liði fær fulltaf RBI vegna þess að hinir leikmennirnir eru alltaf að komast á hafnirnar.  Menn fá því ekki nægilegar upplýsingar um getu leikmanna ef þeir fókusera of mikið á RBI tölfræðina.

Þetta á heldur betur við um fótbolta. Við horfum langmest í sóknarleik á tvo tölfræðipunkta – annars vegar mörk skoruð og hins vegar stoðsendingar. Stoðsendingatölfræðin getur auðvitað verið fáránlega villandi. Tökum sem dæmi hornspyrnur. Þú getur tekið hina fullkomnu hornspyrnu tíu sinnum í leik en ef að þínir samherjar á teignum geta ekki neitt, þá færðu aldrei stoðsendingu. Steven Gerrard getur tekið 10 hornspyrnur í einum leik þar sem að Carragher og Agger eru inná teig án þess að fá eina stoðsendingu. En ef að Kyrgiakos og Hyppia eru inná teignum og Gerrard tekur eins hornspyrnur þá fær hann allt í einu tvær stoðsendingar.

Njósnarar verða að spyrja sig: Hvor er betri leikmaður – Gerrard sem tók spyrnuna á Carra eða Gerrard sem tók spyrnuna á Hyppia? Svarið er auðvitað að Gerrard er sami leikmaðurinn en hlutir sem hann hefur enga stjórn á hafa breyst.

Þannig að þegar að við einblínum á Stewart Downing þá sér maður að hann hefur ekki skorað í deildinni og enga stoðsendingu átt. En hefur Downing verið fuillkomlega ömurlegur í vetur? Nei, auðvitað ekki. Ef að ég hefði spilað á kantinum fyrir Liverpool í vetur þá hefði ég ekki verið með verri tölfræði en Downing hvað varðar mörk og stoðsendingar.  En Downing er þrátt fyrir það sirka 1800 sinnum betri knattspyrnumaður en ég.

Þeir sem hafa atvinnu af því að fylgjast með fótboltamönnum verða auðvitað að geta horft framhjá stoðsendingatölfræðinni og séð hvað annað Downing gerði. Átti hann til dæmis sendingar á rétta staði? Átti hann tíu bolta inní teig á réttan stað fyrir framherja, en gallinn var bara að framherjinn var ekki á rétta staðnum?  (og bara til að hafa hlutina á hreinu, þá er ég á því að Downing hafi valdið gríðarlegum vonbrigðum í vetur, en hann hefur ekki verið jafn hræðilegur og 0-0 tölfrðin gefur til kynna).

Svipað er hægt að skoða varðandi mörk. Ef þú hefðir skipt á mér og Luis Suarez í nokkrum leikjum í vetur þá hefðum við sennilega skorað jafnfá mörk. En Suarez hefur gert 100 aðra hluti. Hann hefur átt ótal skot, sem að markmenn hafa varið á ótrúlegan hátt. Mörk og markskot eru mismunandi. Ef þú horfir á fimm vítaspyrnur, sem að Steven Gerrard og Robin van Persie skora úr, þá þarf samt engan speking til að sjá að van Persie er betri vítaskytta. van Persie skýtur skotum sem að enginn mennskur markmaður mun nokkurn tímann verja, á meðan að margar spyrnur sem að Gerrard hefur skorað úr fyrir Liverpool hafa verið mörk vegna þess að markmenn hafa kastað sér í vitlaust horn. Svona hluti verða menn að skoða – en ekki bara álykta að þeir séu jafngóðar vítaskyttur af því að þeir skoruðu báðir úr spyrnunum fimm.

5. Að fókusera of mikið á karakter og athafnir leikmannsins utan vallar. Beane sá að í mörgum tilfellum voru frábærir leikmenn verðminni í augum annarra vegna þess að þeir höfðu einhvern tímann gert eitthvað af sér utan vallar. Þetta á auðvitað mjög vel við um fótbolta og Liverpool hefur einmitt verið mjög óhrætt við að kaupa leikmenn sem voru umdeildir vegna athafna ótengdum fótbolta. Menn einsog Carroll, Bellamy og Suarez. Sumir leikmenn eru dæmdir alla ævi vegna þess að þeir voru fullir og vitlausir þegar þeir voru 19 ára gamlir. Það er oft á tíðum alveg fáránlegt.

* * *

Þannig að þessi Moneyball taktík er miklu flókarni en að segja bara að góð ódýr kaup séu Moneyball kaup.  Kannski skoðuðu Newcastle menn Ba út frá tölfræðinni og sáu eitthvað sem að menn hjá West Ham sáu ekki. Eða kannski voru þeir bara heppnir – gátu fengið Ba ókeypis og ákváðu að taka sjensinn og hann passaði svo inní þeirra lið. Það er erfitt að segja hvaða strategíu menn nota án þess að vita meira.

Og það er í raun erfitt að sjá líka hvað Liverpool er að spá. Var Downing keyptur útaf því að tölfræðin benti til þess að hann væri 20 milljón punda virði fyrir lið með góða framherja einsog Liverpool menn töldu sig hafa síðasta sumar. Eða var hann bara keyptur vegna þess að hann var enskur, fullur af enskum “fighting spirit”. Það vitum við ekki og getum því ekki dæmt hvaða hugmyndafræði liggur að baki þessum kaupum.

Kanski er líka ágætt að liðið sé ekkert alltof mikið að tala um sína stefnu í þessum málum. Um leið og Moneyball bókin var skrifuð þá byrjuðu menn að apa eftir Oakland liðinu og liðið er í dag mjög slappt. Góður árangur Beane fór að leiða til þess að það var erfiðara fyrir hann að fá leikmenn ódýrt. Um leið og hann vildi leikmann þá byrjuðu eigendur hins liðsins að gruna að þeirra leikmaður væri verðmætari en þeir héldu og því hækkaði verðmiðinn.

Við vitum að John Henry hefur mikið álit á Beane. Hann bauð honum að koma til Red Sox og þegar að það tókst ekki réð Henry Theo Epstein, sem hafði sömu skoðanir og Beane. En þrátt fyrir það þá vitum við ekki enn almennilega hver stefnan er og það kemur sennilega ekki í ljós fyrr en eftir nokkur ár.